تاریخچه: بجنورد پیش از تاریخ
بجنورد پیش از تاریخ
از دورهی میان سنگی یعنی از حدود ۸ تا ۲۰ هزار سال پیش تنها مکان شناخته شده در خراسان، منحصر است به «تپهی پهلوان» در جاجرم در جنوب بجنورد. در سال ۱۳۷۱ آقای لباف از کارشناسان باستان شناسی در سمینار تاریخ دانشگاه آزاد بجنورد، در این رابطه اعلام نمودند که: در جریان یک بررسی سطحی در سال ۱۳۶۹ در تپهی پهلوان، آثار سنگی کشف شد که تعدد میکرولیتها و تیغههای چخماغ و وسعت نسبی زیاد محوطهی مزبور، خبر از جمعیت نسبتا بزرگ را برای مدت طولانی در این محل می دهد که با توجه به نحوهی زندگی خانه به دوشی و متغیر آن زمان، این امر جالب و درخور توجه بیشتر است. همزمانی، تشابه و درنتیجه ارتباط فرهنگی ساکنان این محل از نظر شیوهی ابزار سازی با ساکنان غارهای بیستون کرمانشاه و رواسی در غرب ایران، همچنین ساکنان غارهای «کمربند»، «هوتو» و «علی تپه» در شمال ایران قابل توجه است. این امر حرکت اقوان ایرانی آن دوره را در مسیری که بعدها در دورهی پارتیان به جادهی ابریشم مشهور شد؛ اثبات میکند. باید بدانیک که شاخهای از جادهی ابریشم از طریق جنوب بجنورد (جاجرم) به نیسا ختم می شد.
سنگنگارهی «تکه» در حاشیهی دشت بجنورد و مجاور روستای نرگسلو، همچنین غارهای متعدد در این منطقه نشان از وجود پناهگاهها و غارهای بازمانده از دورهی غارنشینی در ارتفاعات غربی دشت بجنورد است.
در هزارهی پنجم و چهارم پیش از میلاد سملقان در غرب بجنورد و جاجرم در جنوب آن، مسکن و ماوای جمعی از ساکنان این منطقه بوده است. جز تپهی خان که قدمت آن به شش هزار سال قبل از میلاد می رسد تپههای «شهر آوا سملقان» و در بخش جاجرم تپهی پهلوان، تپهی حیدران و کلاتهی حسن مسکونی بودهاند. آثار هنری بجا مانده از آن دوره که در قطعات سفال خلاصه میشد، حاکی از شناخت هنرمندان به قانونمندیهای زیباشناسی و توان آنها در پرداختن ظروف زیبا میباشد.
هزارهی سوم پیش از میلاد، دورهی شکوفایی و عظمت فرهنگی ایرانیان بومی یا آسیایی بود. آثار هنری آن دوره را در «آنو» نزدیک عشقآباد ترکمنستان، همسایهی بجنورد و در شهر سوختهی سیستان، تپهی سیلک کاشان، حصار دامغان، محمدآباد گرگان، شوش و نقاط متعدد دیگر می توان جستجو کرد. از هزارهی سوم پیش از میلاد یک مکان در سملقان در غرب بجنورد و دو مکان در جاجرم، جنوب بجنورد شده است که به خوبی نشان می دهد در آن دوره منطقهی بجنورد با سایر زیستگاه های فلات ایران تبادل فرهنگی داشته است.
در اواخر هزارهی دوم و اوایل هزارهی اول پیش از میلاد، بجنودر بیشترین جمعیت را تا آن دوره در خود پذیرا شد، زیرا که شاخهای از اقوام هند و اروپایی یا آریایی، یا آریانی که «ایرانویچ» را در حوالی خوارزم به قصد یافتن چراگاهها و مراتع ترک کرده بودند، از طریق کنارههای اترک راه مرکز ایران را در پیش گرفتند. گروههایی از آنان که هرجا مناسب دیدند، رحل اقامت افکندند و بنیان آبادی و شهرهایی را در آن سامان پیریزی کردند.
تپههای باستانی گریوان، اسدلی، کلاته نقی، حصار، سریوان، تاتار، بدرانلو و بلبل، حصارگرمخان و درتوم، متعلق به هزارهی اول قبل از میلاد است. تپهی باستانی سرخرمن و برج در غرب بجنورد، مجاور شهرک فرهنگیان با قدمت سه هزار ساله و خرابه های شهر بیژنیورد از یادگارهای دورهی اشکانیان به شمار می رود.
مطالب مرتبط:
