بجنورد در دوره‌ی اسلامی

در دهه‌ی سوم و چهارم قرن اول هجری سرزمین خراسان توسط عبدالله بن عامر سردار خلیفه‌ی سوم توسط مسلمانان فتح شد. «بلاذری» هنگام اشاره به فتح نواحی شمالی خراسان به شهرهای «نساء» و «ابیورد» اشاره می‌کند. در کتب تاریخی و جغرافیایی اگر دقت شود، متوجه می‌شویم که ناحیه‌ی کنونی بجنورد قسمتی از منطقه‌ی «نساء» محسوب می‌شده است. این منطقه در آثار مورخان آباد و پرنعمت گزارش شده است. وجود مقبره‌های با شکوه سلطان سیدعباس ابن موسی بن جعفر (ع) در ضلع غربی تپه‌ی چرمغان در جنوب بجنورد و مقبره‌ی سلطان محمدرضا از فرزندان امام موسی کاظم (ع) در روستای لنگر در غرب دشت بجنورد، نشانی از اهمیت منطقه و سکونت این بزرگواران در این دیار است.

شورش‌هایی چون شورش رافع بن هرثمه در نیمه اول قرن دوم هجری در مناطق شمال خراسان و همسایگی خوارزم پاگرفت که مناطقی چون ناحیه‌ی کنونی بجنورد را نیز شامل می‌شد. البته وی در مناطق شمالی بجنورد در ناحیه‌ی اطراف خوارزم به قتل رسید.

بجنورد در زمان طاهریان، صفاریان و سامانیان

در قرن سوم هجری با تسلط دولت صفاریان بر طاهریان راهی جهت یورش یعقوب لیث به مناطق طبرستان از منطقه‌ی بجنورد هموار می‌گردد که طی دو مرحله یعقوب لیث از منطقه‌ی بجنورد راهی طبرستان می‌شود. تاریخ نویسان معتقدند قرار گرفتن منطقه‌ی بجنورد در قرن چهارم هجری تحت اداره و کنترل سامانیان نتایج مثبتی به بار آورد و زمینه‌ی مناسب جهت رونق تمدن و فرهنگ مناطق مختلف به ویژه خراسان را فراهم ساخت. سامانیان در سال ۲۸۷ بر سراسر خراسان مسلط شدند و تا سال ۳۹۰ خراسان تحت حکومت آنان باقی ماند. ابن حوقل در سفرنامه‌اش اسفراین را آخرین عمل نیشابور می‌نامد. ولی در قرن چهارم هجری ضمن نظری که به مناطق شمالی خراسان داشته جز اسفراین از دیگر مناطق و نواحی همجوار ذکری نمی کند.

بجنورد در زمان غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان

با روی کار آمدن غزنویان در خراسان، سلطان محمود غزنوی کشتار و غارت شیعیان را آغاز کرد. در این دوره آنچنان ستمی رواج گرفت که بسیاری از نواحی خالی از سکنه گردید.

در سال ۴۳۰ سلجوقیان خراسان را تصرف کردند و منطقه‌ی بجنورد نیز جزو تصرفات آنان شد. پیروان حسن صباح بنام اسماعیلیه در این عصر قلعه‌ی دخترها (قزلر قلعه‌ها)، و قلاع سنگی در منطقه‌ی بجنورد ساختند که یکی از معروف‌ترین قلاع اسماعیلیه قلعه‌ی صعدلوک در ضلع جنوبی قله‌ی سالوک می‌باشد که همچنان از استحکام خوبی برخوردار است. با استفاده از آشفتگی‌های پایان عصر سلجوقیان دولت خوارزمشاهیان در شمال خراسان بزرگ بنیاد نهاده شد و زمینه‌های ترقی و اقتدار آن فراهم گردید.